विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन अध्यादेश, २०८३

Machine-extracted for search and accessibility. It may contain errors and is not the official text; the attached document is the authoritative version.

विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन अध्यादे श, २०८३
प्रमाणीकरण धमधत :
२०८३।०६।३०
सं ित् २०८३ सालको अध्यादे श नं. 12
विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन सम्बन्िमा व्यिस्था गनत बनेको
अध्यादे श

प्रस्तािना : मुल ुकको ददगो विकास तथा सम्िृविको लाधग ज्ञान,
सीप र स्रोतमा आिाररत आधथतक-सामाजिक रूपान्तरण गनत,

िैज्ञाधनक अनुसन्िान, प्रविधि विकास र निप्रिततनलाई एकीकृत

राविय प्रणालीको रूपमा सं स्थागत गनत, सरकार, विश्िविद्यालय,
िैज्ञाधनक अनुसन्िान सं स्था, औद्योधगक व्यिसाय, वित्तीय सं स्था
तथा

अन्तरातविय

साझेदारीमार्तत

प्रविधि,

अनुसन्िान

तथा

निप्रिततनमैत्री पाररजस्थधतकीय प्रणाली विकास गरी लगानी प्रिितन

गनत, िैज्ञाधनक, प्राविधिक, निप्रिततक, पारम्पररक र मौधलक ज्ञान

र सीपको उपयोगबाट प्रविधि र ज्ञानमा आिाररत निप्रिततनमुखी
अथत न्त्र

विकास

गनत

तथा

िैजश्िक

ज्ञान

र

अन्तरातविय

सहकायतलाई राविय विकाससँग आिि गनत तत्काल आिश्यक
भएको र हाल सङ्घीय सं सद्को अधििेशन नभएकोले,

नेपालको सं वििानको िारा ११४ को उपिारा (१)

बमोजिम मजन्त्रपररषद्को धसर्ाररसमा रािपधतबाट यो अध्यादे श
िारी भएको छ।

पररच्छे द-१
1

प्रारजम्भक
१.

सं जिप्त नाम र प्रारम्भ : (१) यस अध्यादे शको नाम
"विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन
रहे को छ।

अध्यादे श, २०८३"

(२) यो अध्यादे श तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ।
२.

पररभाषा : विषय िा प्रसङ्गले अको अथत नलागेमा यस
अध्यादे शमा,(क)

"अनुसन्िान"

भन्नाले

विज्ञान, प्रविधि

तथा निप्रिततन, सामाजिक िा आधथतक

िेत्रमा नयाँ ज्ञान, तथ्य, विधि, िस्तु िा
सेिाको सृिना, परीिण िा सुिार गने

कायत सम्झनुपछत र सो शब्दले त्यसरी

अनुसन्िान गनत गररने व्यिजस्थत खोि,
अध्ययन

िा

िनाउँ छ।
(ख)

अन्िेषणलाई

"अनुसन्िानकतात"

भन्नाले

अनुसन्िान

गने व्यजि सम्झनुपछत।
(ग)

समेत

"अनुसन्िान नैधतकता (ररसर्त एधथक्स)"
भन्नाले

अनुसन्िानमा

िस्तुधनष्ठता,
उजर्त

पारदजशत ा,

लेखकीय

अथरधसप),
2

तथ्य

उत्तरदावयत्ि,

मान्यता
तथा

इमान्दाररता,
(एप्रोवप्रएट
अधभलेखको

सं रिण र स्िाथतको द्वन्द्वको व्यिस्थापन
सम्झनुपछत।
(घ)

"अनुसन्िान

सं स्था"

भन्नाले

विज्ञान

तथा प्रविधि िेत्रमा अनुसन्िान, प्रविधि
विकास िा निप्रिततन गने उद्देश्यले

प्रर्धलत कानून बमोजिम स्थावपत धनिी,
गैरसरकारी,
सं स्था,

मुनार्ा

साितिाधनक

वितरण

सं स्था,

नगने

उद्योग,

प्रधतष्ठान, विश्िविद्यालय िा सोअन्तगत
स्थावपत सं स्था सम्झनुपछत र सो शब्दले
त्यस्ता

सं स्थाअन्तगत

स्थावपत

केन्र

अर्

अनुसन्िान इकाइलाई समेत िनाउँ छ।
(ङ)

"उत्कृष्टता

एजक्सलेन्स)"

भन्नाले

(सेन्टर

दर्ा

२४

बमोजिमको शतत पूरा गरी केन्रबाट
आििता

सम्झनुपछत।
(र्)

प्रमाणपत्रप्राप्त

सं स्था

"उदीयमान प्रविधि" भन्नाले र ुत गधतमा
विकास भइरहे को, नयाँ िैज्ञाधनक िा

प्राविधिक िा इजन्िधनयररङ सम्भािना
बोकेको

तथा

विद्यमान

बुविमत्ता,

क्िान्टम

धनयामकीय

सं रर्नाले पूणत रूपमा नसमेटेका कृधत्रम
प्रविधि,

िैविक

प्रविधि, नानो प्रविधि, अन्तररि प्रविधि,
3

रोबोवटक्स तथा यस्तै प्रकृधतका अन्य
प्रविधि सम्झनुपछत।
(छ)

"केन्र"

भन्नाले

दर्ा

८

बमोजिम

स्थापना भएको विज्ञान, प्रविधि तथा
निप्रिततन केन्र सम्झनुपछत।
(ि)

"कोष" भन्नाले दर्ा १८ बमोजिम
स्थापना

अनुसन्िान

भएको

सम्झनुपछत।
(झ)

"खुला

विज्ञान,

तथा

विज्ञान"

अनुदानबाट

प्रविधि,

निप्रिततन

भन्नाले

भएको

कोष

साितिधनक

अनुसन्िानको

नधतिा, डाटा र प्रकाशनलाई राविय

सुरिा, गोपनीयता र बौविक सम्पजत्त
सम्बन्िी

कानूनको

अिीनमा

पहुँर्योग्य

सितसािारणको

अभ्यास सम्झनुपछत।
(ञ)

"तोवकएको"

िा

रही

बनाउने

"तोवकएबमोजिम"

भन्नाले यस अध्यादे श अन्तगत बनेको
धनयममा तोवकएको िा तोवकएबमोजिम
सम्झनुपछत।
(ट)

"निप्रिततन" भन्नाले नयाँ िा विद्यमान
ज्ञान, सोर्, विधि, प्रविधि, उत्पादन, सेिा
िा प्रवियालाई नयाँ िा सुिाररएको
रूपमा

सृिना,

4

विकास,

प्रयोग

िा

रूपान्तरण

िातािरणीय

गरी

आधथतक, सामाजिक,

िा

साितिधनक

वहतका

िा

त्यसबाट

प्राप्त

धनकाय"

भन्नाले

प्रर्धलत

लाधग उपयोगी मूल्य िा पररणाम सृिना
गने

प्रविया

उपलजब्ि सम्झनुपछत।
(ठ)

"धनयामक
कानून

बमोजिम

सम्बजन्ित

तथा

धनयामकीय

विषयको

अनुमधत, निीकरण, धनरीिण, अनुगमन

गनत

अधिकारप्राप्त

व्यजि

िा

सं स्था

"धनयामकीय

स्यान्डबक्स"

भन्नाले

सम्झनुपछत।
(ड)

कारबाही

मुख्य प्रणाली िा डाटालाई असर नपुग्ने
गरी प्रविधिमा आिाररत निप्रिततनलाई

लजित िगतसमि धनजश्र्त समयािधिका
लाधग

धनयामकको

सुपरीिेिण

र

धनिातररत पररधिधभत्र रही परीिण गने
िातािरण सम्झनुपछत।
(ढ)

"परामशत सधमधत"

भन्नाले

दर्ा ६

निप्रिततन

परामशत

सधमधत

बमोजिमको

सम्झनुपछत।

5

विज्ञान,

विज्ञ

प्रविधि

तथा

(ण)

"पररषद्" भन्नाले दर्ा ३ बमोजिम

गठन भएको राविय विज्ञान, प्रविधि तथा
निप्रिततन पररषद् सम्झनुपछत।
(त)

"प्रमुख कायतकारी अधिकृत" भन्नाले
दर्ा

१४

बमोजिम

धनयुि

प्रमुख

कायतकारी अधिकृत सम्झनुपछत।
(थ)

"मन्त्रालय" भन्नाले विज्ञान, प्रविधि तथा
निप्रिततन सम्बन्िी विषय हे ने नेपाल
सरकारको मन्त्रालय सम्झनुपछत।

(द)

"सञ्र्ालक सधमधत" भन्नाले दर्ा ११
बमोजिमको

सञ्र्ालक

सम्झनुपछत।
(ि)

"स्टाटतअप"
अन्िेषण,

भन्नाले

प्रविधि

िा

सधमधत

निीन

ज्ञान,

व्यािसावयक

प्रारूपको प्रयोग गरी िस्तु, सेिा िा
प्रवियामा सुिार िा निीनता ल्याई
शीघ्र

उच्र्

व्यिसाय

सम्भािना

विस्तार

भएको

गनत सवकने

व्यिसाय सम्झनुपछत।
(न)

"स्थानीय
समुदाय,

ज्ञान"

आददिासी

भन्नाले

उद्यम

िा

स्थानीय

िनिाधत

िा

परम्परागत अभ्यासबाट विकधसत ज्ञान,
सीप र अभ्यास सम्झनुपछत।
6

पररच्छे द-२

पररषद्को गठन तथा काम, कततव्य र अधिकार
३.

पररषद्को गठन : (१) विज्ञान, प्रविधि, अनुसन्िान तथा
निप्रिततनको उन्नयन र विकासका लाधग नीधतगत,

कानूनी, सं स्थागत सुिार, प्राथधमकता धनिातरण, समन्िय,
सहिीकरण

र

स्रोत

पररर्ालन

सम्बन्िमा

नीधतगत

मागतधनदे श गनत दे हायबमोजिमको राविय विज्ञान, प्रविधि
तथा निप्रिततन पररषद् रहे को छ :(क)

प्रिानमन्त्री

(ख)

मन्त्री, विज्ञान, प्रविधि

-अध्यि

तथा निप्रिततन

-उपाध्यि

(ग)

मन्त्री, अथत

-सदस्य

(घ)

मन्त्री, उद्योग, िाजणज्य
तथा आपूधतत

(ङ)

मन्त्री, जशिा तथा
खेलकुद

(र्)

-सदस्य

उपाध्यि, राविय
योिना आयोग

(छ)

-सदस्य

उपाध्यिको धसर्ाररसमा
अध्यिले मनोनीत गरे को
7

-सदस्य

विज्ञान, प्रविधि, अनुसन्िान
र निप्रिततन िेत्रका
प्राविधिज्ञ, इजन्िधनयर,
अनुसन्िानकतात, विशेषज्ञ,
प्राज्ञ तथा प्रविधि,
निप्रिततन, उद्योग,
व्यिसाय िेत्रमा विशेष
अनुभि हाधसल गरे का
व्यजिहरू मध्येबाट
कम्तीमा दुई िना
मवहलासवहत छ
िना
(ि)

- सदस्य

सजर्ि, मन्त्रालय - सदस्य-सजर्ि

(२) पररषद्को सजर्िालय मन्त्रालयमा रहनेछ।
४.

पररषद्को बैठक सम्बन्िी व्यिस्था : (१) पररषद्को
बैठक

अध्यिले

बस्नेछ।

तोकेको

धमधत, स्थान

र

समयमा

(२) पररषद्को बैठक िषतमा कम्तीमा

पटक बस्नेछ।

8

दुई

(३) पररषद्को बैठकको अध्यिता पररषद्को

अध्यिले गनेछ। अध्यिको अनुपजस्थधतमा पररषद्को
उपाध्यिले बैठकको अध्यिता गनेछ।

(४) पररषद्को सदस्य-सजर्िले बैठकमा पेस

हुने कायतसूर्ी तयार गरी अध्यिको स्िीकृधत धलई
कम्तीमा तीन ददन अगािै सबै सदस्यलाई उपलब्ि
गराउनु पनेछ।
(५)

उपदर्ा

(४)

बमोजिमको

कायतसूर्ी

बनाउँ दा परामशत सधमधतले तयार पारे को प्रधतिेदनका
सुझािलाई समेत विर्ार गनुत पनेछ।

(६) पररषद्को सम्पूणत सदस्य सङ्ख्याको पर्ास

प्रधतशतभन्दा बढी सदस्य उपजस्थत भएमा बैठकको
गणपूरक सङ्ख्या पुगेको माधननेछ।

(७) पररषद्ले आिश्यकता अनुसार विषयगत

मन्त्री, प्रदे श सरकारका मुख्यमन्त्री तथा मन्त्री र

विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततनसँग सम्बजन्ित विधभन्न

िेत्रका अनुसन्िानकतात, प्राविधिज्ञ, इजन्िधनयर, विशेषज्ञ
िा विज्ञान, प्रविधि िा उद्योगको िेत्रमा ख्याधत िा विशेष
अनुभिप्राप्त
सक्नेछ।

व्यजिलाई

बैठकमा

आमन्त्रण

गनत

तर त्यसरी आमजन्त्रत व्यजिलाई बैठकमा मत

ददने अधिकार हुनेछैन।

9

हुनेछ।

(८) पररषद्को बैठकको धनणतय सितसम्मधतबाट
त्यसरी

सितसम्मत

हुन

नसकेमा

उपजस्थत

सदस्यको बहुमतबाट धनणतय हुनेछ र मत बराबर भएमा
अध्यिता गने व्यजिले धनणातयक मत ददनेछ।

(९) पररषद्को बैठकको धनणतय छु ट्टै पुजस्तकामा

अधभलेख गररनेछ र त्यस्तो धनणतय बैठकको अध्यिता
गने व्यजि र उपजस्थत सदस्यले दस्तखत गरी प्रमाजणत
गनुत पनेछ।

(१०)

यस

दर्ामा

अन्यत्र

िुनसुकै

कुरा

लेजखएको भए तापधन पररषद्को अध्यिले पररषद्को
बैठक आह्िान, बैठकको अध्यिता तथा बैठकसम्बन्िी
कारबाही सञ्र्ालन गनत उपाध्यिलाई तोक्न सक्नेछ।
(११)

पररषद्को

बैठक

सम्बन्िी

अन्य

कायतविधि पररषद् आर्ैँले धनिातरण गरे बमोजिम हुनछ
े ।
५.

पररषद्को काम, कततव्य र अधिकार : यस अध्यादे शमा
अन्यत्र

लेजखए

बाहे क

पररषद्को

(क)

विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन सम्बन्िी

अधिकार दे हायबमोजिम हुनेछ :-

काम, कततव्य

र

राविय नीधत, रणनीधत, मागतजर्त्र तथा
अनुसन्िान

र

निप्रिततनमैत्री

प्रणाली

विकासका सम्बन्िमा ददशाधनदे श गने,

10

(ख)

मुल ुकको
प्रविधि

आिश्यकताअनुसार

तथा

निप्रिततन

कायतका लाधग लगानी िुटाउने,
(ग)

विज्ञान,

सम्बन्िी

केन्रको िावषतक बिेट तथा कायतिम
अनुमोदन गने,

(घ)

विज्ञान,

सम्बन्िमा

प्रविधि

तथा

सङ्घ, प्रदे श

निप्रिततनका
र

स्थानीय

सम्बजन्ित

विषयमा

तहबीर् समन्िय तथा सहिीकरण गने,
(ङ)

विज्ञान-प्रविधिसँग
अन्तरातविय

सङ्घसं स्थासँग

आपसी

सहयोग आदान-प्रदानको लाधग समन्िय
गने, गराउने,
(र्)

पररषद्ले

आफ्नो

अधिकार

िेत्रधभत्र

रहे का अधिकार सम्बजन्ित धनकाय तथा
अधिकारीलाई प्रत्यायोिन गनत सक्ने, र

(छ)

विज्ञान, प्रविधि र निप्रिततनको विकास
र

उन्नयनका

लाधग

आिश्यक

अन्य कायत गने, गराउने।

पने

पररच्छे द-३
परामशत सधमधत र छनौट सधमधत
६.

विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन विज्ञ परामशत सधमधत :
(१) पररषद्, मन्त्रालय तथा केन्रलाई विज्ञान, प्रविधि,
11

अनुसन्िान
प्राविधिक,

तथा

निप्रिततनको

नीधतगत,

िेत्रमा

िेत्रगत,

राजष्िय

प्राथधमकता,

तथा

स्रोतका

पवहर्ान र व्यािसावयक योिनाका िेत्रमा सुझाि ददन
तथा धसर्ाररस गनत मन्त्रालयले सम्बजन्ित विषय विज्ञ र
अनुभिप्राप्त

व्यजिहरू

मध्येबाट

कम्तीमा

दुईिना

मवहलासवहत पररषद्ले तोकेको सदस्यको सं योिकत्िमा

नौ सदस्यीय विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन विज्ञ परामशत
सधमधत गठन गनेछ।
७

(२) परामशत सधमधतको सदस्यको धनयुजि दर्ा

बमोजिमको

हुनेछ।

(३)

हुनेछन्।

छनौट

परामशत

सधमधतको

धसर्ाररसबमोजिम

सधमधतका

सदस्य

अिैतधनक

(४) परामशत सधमधतको सदस्यको पदािधि दुई

िषतको हुनेछ र धनि पुन: अको एक पटकको लाधग
धनयुि हुन सक्नेछ।

(५) परामशत सधमधतको बैठक िषतको कम्तीमा

र्ार पटक बस्नेछ।
(६)

परामशत

सधमधतका

सदस्यले

सधमधतको

प्रत्येक काम कारबाहीमा आफ्नो स्िाथतको द्वन्द्व नरहे को
स्िघोषणा गनुत पनेछ।

(७) परामशत सधमधतले आफ्नो राय तथा सुझाि

धलजखतरूपमा

मन्त्रालयमार्तत

पेस

गनुत

पनेछ

र

मन्त्रालयले त्यस्ता सुझािहरूमध्ये कानूनबमोजिम गोप्य
12

राख्नुपने

सक्नेछ।

विषय

(८)

बाहे कका

परामशत

सुझाि

सधमधतको

साितिधनक

गनत

सदस्यको

अन्य

योग्यता, काम, कततव्य र अधिकार, बैठक सञ्र्ालन

तथा सुवििा सम्बन्िी अन्य व्यिस्था तोवकएबमोजिम
हुनेछ।

रहनेछ।
७.

(९) परामशत सधमधतको सजर्िालय मन्त्रालयमा

छनौट सधमधत : (१) परामशत सधमधतका सदस्यको
छनौट तथा धसर्ाररस गनत दे हायको एक छनौट तथा
धसर्ाररस सधमधत रहनेछ :-

राविय योिना

(क)

आयोगको
उपाध्यि

-सं योिक

राविय तथा अन्तरातविय

(ख)

स्तरमा ख्याधतप्राप्त िा
विशेष अनुभि हाधसल
गरे का िैज्ञाधनक,
विज्ञ, प्राविधिज्ञ िा
इजन्िधनयरसवहतको
र्रक-र्रक वििाका
मन्त्रालयले तोकेका
र्ारिना
13

- सदस्य

(२) उपदर्ा (१) बमोजिमको छनौट सधमधतले

विज्ञान, प्रविधि, अनुसन्िान तथा निप्रिततन र सम्बजन्ित
िेत्रका उद्योग, व्यिसाय, अथतशास्त्र, समािशास्त्र िा

िलिायु पररिततन िस्ता विषयका विशेषज्ञ, िैज्ञाधनक,
प्राविधिज्ञ,

इजन्िधनयर, प्राज्ञ

र

प्रविधि

उद्यमशीलता

िेत्रका राविय तथा अन्तरातवियस्तरमा ख्याधतप्राप्त िा
विशेष अनुभि भएका व्यजिहरूको सूर्ीको अधभलेख
(रोष्टर) तयार गनुत पनेछ।
समािेश

(३)

उपदर्ा

हुन

छनौट

(२)

बमोजिमको

सधमधतले

इच्छु क

अधभलेखमा

व्यजिहरू

मध्येबाट आिेदन माग गनत सक्नेछ।

(४) उपदर्ा (१) बमोजिमको छनौट सधमधतले

अधभलेखमा

समािेश

भएका

व्यजिहरू

मध्येबाट

आिश्यक अध्ययन तथा विश्लेषण गरी विज्ञान, प्रविधि
तथा निप्रिततनको उन्नयनमा स्ितन्त्र, िस्तुधनष्ठ तथा

तथ्यपरक सल्लाह तथा सुझाि ददनसक्ने व्यजि छनौट
गरी धसर्ाररस गनुत पनेछ।

(५) उपदर्ा (४) मा िुनसुकै कुरा लेजखएको

भए तापधन

सो अधभलेखमा

नाम

समािेश

नभएको

कारणले मात्र अन्य उपयुि व्यजिलाई धसर्ाररस गनत
बािा पनेछैन।

(६) परामशत सधमधतका सदस्यको छनौट तथा

धसर्ाररसका अन्य आिार र प्रविया उपदर्ा (१)
बमोजिमको
हुनेछ।

छनौट

सधमधतले

14

धनिातरण

गरे बमोजिम

(७) यस अध्यादे शमा अन्यत्र िुनसुकै कुरा

लेजखएको भए तापधन कोषबाट अनुदानप्राप्त गरे को दुई
िषत

पूरा

सदस्यका

नभएको

लाधग

व्यजिलाई

धसर्ाररस

परामशत

गररनेछैन

र

सधमधतको

कायतकाल

समाजप्तपधछ धनिले दुई िषतसम्म कोषबाट कुनै पधन
अनुदान प्राप्त गनत सक्नेछैन।

पररच्छे द-४
विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन केन्रको स्थापना तथा सञ्र्ालन
८.

केन्रको स्थापना : (१) िैज्ञाधनक अनुसन्िान, प्रविधि,
प्रणाली, सं यन्त्र तथा सञ्िालको धनमातण, विकास र

सबलीकरण गदै अनुसन्िान र निप्रिततनमैत्री िातािरण
सृिना गनत तथा विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन सम्बन्िी
विविि

कायतलाई

व्यिजस्थत

र

प्रभािकारी

बनाउन

सहिकतात र धनयामक धनकायको भूधमका धनिातह गनत
मन्त्रालय अन्तगत विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन केन्र
स्थापना गररएको छ।

(२) केन्रलाई अङ्रेिीमा सेन्टर र्र साइन्स,

टे क्नोलोिी एण्ड इनोभेसन (कोस्टी) भधननेछ।
(३)

केन्रको

केन्रीय

कायातलय

काठमाडौँ

उपत्यकामा रहनेछ र आिश्यकताका आिारमा दे शको

अन्य स्थानमा केन्रको शाखा कायातलय स्थापना गनत
सवकनेछ।

15

९.

केन्रको काम, कततव्य र अधिकार : केन्रको काम,
कततव्य र अधिकार दे हायबमोजिम हुनेछ :(क)

अनुसन्िान

कायतिमसम्बन्िी(1)

तथा

निप्रिततन

अनौपर्ाररक

िेत्र

तथा

विद्यालय तहदे जख औपर्ाररक
िेत्रका

विजशष्ट

प्रधतभािान

व्यजि,

निप्रिततक

विद्याथी, युिा तथा सृिनशील
तथा

अनुसन्िानकतात लजित प्रधतभा

पवहर्ान तथा प्रष्र्ुटन, िस्तु
तथा सेिाको प्रोटोटाइप तथा
प्रडक्ट

विकास,

बिार

र

उपभोिाको सुझाि सङ्कलन
र

व्यिसायीकरणको

सम्भाव्यता अध्ययनको लाधग
विशेष

अनुसन्िान

तथा

निप्रिततन कायतिम सञ्र्ालन
गने, गराउने,
(2)

अन्तरातवियस्तरमा
विदे शी

ख्याधतप्राप्त

िैज्ञाधनक

िा

गैरआिासीय नेपाली िैज्ञाधनक
िा

प्राविधिज्ञ,

इजन्िधनयर

निप्रिततकलाई

आकषतण

अनुसन्िानकतात

16

र

िा

िा

प्रोत्साहन

गनत

बहु-आयाधमक

कायतिम सञ्र्ालन गने,
(3)

प्रविधि,

निप्रिततन

र

उद्यमशीलताको लाधग कायतिम
सञ्र्ालन गने,

(4)

अनुसन्िान तथा निप्रिततनको
राविय

तथ्याङ्क,

सूर्क

अधभलेख व्यिस्थापन गने, र
(5)

अनुसन्िान

सञ्र्ालनका
ददने।

(ख)

र

पररयोिना

लाधग

अनुमधत

सहिीकरण तथा सहकायतसम्बन्िी(1)

नेपाल

गरे को

सरकारले

प्राथधमकताका

अनुसन्िान,

प्रविधि

धनिातरण

िेत्रमा

विकास

तथा निप्रिततन कायतका लाधग

िातािरण धनमातण, सहिीकरण
तथा अनुगमन गने,
(2)

प्रविधि
तथा

विकास,

अनुसन्िान,

निप्रिततनबाट

सृजित

बौविक सम्पजत्तको सुरिा तथा
व्यिसायीकरणको
सम्बजन्ित
17

अन्य

लाधग

धनकायबाट

अनुमधतप्राप्त

गनतको

लाधग

सहिीकरण गने,
(3)

प्रविधि
तथा

िस्तु

विकास,

अनुसन्िान,

तथा

सेिाको

निप्रिततनबाट

सृजित

व्यािसायीकरणको

लाधग

लगानीको सहिीकरण गने,
(4)

केन्रबाट

आििता

प्राप्त

भएका

उत्कृष्टता

केन्र,

निप्रिततन

केन्र

एकाइ

गरे का धनिी िेत्रमा स्थापना
विजशविकृत अनुसन्िान केन्र,
स्थापना

गनत

सहिीकरण गने,
(5)

विज्ञान,

िा

सहयोग

प्रविधि

निप्रिततनका

सरोकारिाला

तथा

विषयमा

धनकायसँग

आिश्यक

समन्िय

तथा

स्थानीय

तह,

सहकायत गने, र
(6)

प्रदे श

तथा

विश्िविद्यालय,
सं स्था,

तथा

धनिी

अनुसन्िान

िेत्रसँग

अनुसन्िान, प्रविधि विकास र

18

निप्रिततनको िेत्रमा सहकायत
गने गराउने।
(ग)

तथा

स्िीकृधत

प्रस्ताि

मूल्याङ्कन,

छनौट

लाधग

कोषसमि

धसर्ाररस

ददनेसम्बन्िी(1)

गने

तथा स्िीकृत गरी अनुदानका
गने,

(2)

धसर्ाररस

प्रविधि विकास र निप्रिततनसँग
सम्बजन्ित

िस्तु िा

गनतका

लाधग

सेिाको

प्रोटोटाइप तथा प्रडक्ट विकास
अनुदानको

धसर्ाररस गने,
(3)

लाधग

अनुदान

अनुसन्िान,
नैधतकता,
स्िाथतको

आिश्यक

कोषमा

व्यिस्थापन,
खुला

अनुसन्िान

विज्ञान,

द्वन्द्व,

तथ्याङ्क

अनुगमनसम्बन्िी

मापदण्ड

व्यिस्थापन

र

तयार गरी स्िीकृधतका लाधग
मन्त्रालयसमि पेस गने, र
(4)

नेपालधभत्र

सुवििा

उपलब्ि

नभएको अनुसन्िानमूलक सेिा
19

आिश्यक
नमूना

(स्याम्पल)

प्रविया

पूरा

पठाउन
ददने।
(घ)

भएमा

अधभलेख

राख्ने

(1)

विदे शमा

तोवकएबमोजिम

स्िीकृधत

गरी

तथा

गनेसम्बन्िी-

सम्बजन्ित

अद्यािधिक

नेपाल सरकार र अन्तरातविय
सं स्थाबाट अनुसन्िानकतात तथा
अनुसन्िान
गरे का
राख्ने,

(2)

सं स्थाले

अनुदानको

विज्ञान-प्रविधिको
प्रविधि-उद्यम,
एक्सेलेरेटर,
परम्परागत

ज्ञान

प्राप्त

अधभलेख

अनुसन्िान,

इन्क्युबट
े र,

आविष्कारक,

सं लग्न

िैज्ञाधनक,

सं स्थाको

सूर्ी

िा

सीपमा

प्राविधिक,

जशल्पी तथा सोसँग सम्बजन्ित
अद्यािधिक गने, र
(3)

र

अनुसन्िानकतात, निप्रिततक र

मेन्टरसम्बन्िी विस्तृत अधभलेख
तयार गने।

(ङ)

तयार

विविि20

(1)

स्थापना भएका र नयाँ स्थापना
हुने

अनुसन्िान

सरोकारिालाको

पूिातिारमा
पहुँर्

सहि

सुधनजश्र्त गने, गराउने,
(2)

विज्ञान,

प्रविधि

िैज्ञाधनक

प्रकाशन

निप्रिततनसँग
तथ्याङ्कमा

तथा

सम्बजन्ित
तथा

सरोकारिालाको

सहि पहुँर् विस्तार गने,
(3)

अनुसन्िान तथा निप्रिततनका

योिनाको नधतिा मूल्याङ्कन,
सं रिण र सम्िितन गने, र

(4)

मानि

सुरिा,

स्िास्थ्य,

राविय

िातािरण

वहतसँग

सम्बजन्ित विषयमा अनुसन्िान,
प्रविधि विकास तथा निप्रिततन
सम्बन्िी

आर्ारसं वहता

तयार

तथा

प्रमाणीकरण

गने,

गरी लागू गने, प्रविधि परीिण
गराउने।
१०.

प्रस्ताि पेस गनतसक्ने : (१) विज्ञान, प्रविधि तथा
निप्रिततनको िेत्रमा अनुसन्िान गनत र्ाहने व्यजि िा
सं स्थाले केन्रसमि प्रस्ताि पेस गनत सक्नेछ।
21

(२) उपदर्ा (१) बमोजिमको प्रस्ताि पेस गदात

अनुसन्िानको

विषय

िा

िेत्र

प्रस्तािसवहत पेस गनुत पनेछ।

खुल्ने

गरी

आधथतक

(३) उपदर्ा (१) बमोजिम पेस भएको प्रस्ताि

उपर केन्रले सम्बजन्ित िेत्रका विज्ञबीर् समीिा गराई
प्रस्ताि

अगाधड

अनुदानका

पठाउनेछ।
स्िीकृधत

बढाउन

लाधग

धसर्ाररससाथ

दे जखएमा

आधथतक

कोषमा

लेखी

(४) प्रस्ताि पेस गने, मूल्याङ्कन, छनौट,
तथा

धसर्ाररस

तोवकएबमोजिम हुनेछ।
११.

उजर्त

सम्बन्िी

अन्य

व्यिस्था

सञ्र्ालक सधमधत : (१) केन्रको सञ्र्ालनका लाधग
दे हायबमोजिमको सञ्र्ालक सधमधत रहनेछ :(क)

पररषद्ले तोकेको विज्ञ
सदस्य

-अध्यि

(ख)

सहसजर्ि, मन्त्रालय

-सदस्य

(ग)

सहसजर्ि, अथत
मन्त्रालय

(घ)

-सदस्य

विज्ञान, प्रविधि,
अनुसन्िान तथा

निप्रिततन सं स्थाबाट
र्रक-र्रक
22

वििाको

प्रधतधनधित्ि हुने गरी
िैज्ञाधनक,

प्राविधिज्ञ, इजन्िधनयर,
विशेषज्ञ र

अनुसन्िानकतातहरू

मध्येबाट मन्त्रालयले
मनोधनत गरे को

कम्तीमा एकिना

मवहलासवहत र्ारिना -सदस्य
धनिी िेत्र, प्रविधि-उद्यम

(ङ)

िा निप्रिततन िेत्रबाट
मन्त्रालयले मनोनीत
गरे को दुईिना

-सदस्य

मन्त्रालयले मनोनयन

(र्)

गरे को कम्तीमा दश

िषत अनुभि भएको "क"
िगतको र्ाटतडत
एकाउण्टे न्ट
एकिना

कानून, साितिधनक वित्त

(छ)

-सदस्य

िा अनुसन्िान नैधतकता

विषयका विशेषज्ञ मध्येबाट
मन्त्रालयले मनोनयन
गरे को एकिना
23

-सदस्य

(२) उपदर्ा (१) को खण्ड (घ), (ङ), (र्)

र (छ) बमोजिमका सदस्यको पदािधि दुई िषतको हुनेछ

र धनिको पुन: अको एक पटकका लाधग धनयुजि हुन
सक्नेछ।

(३) प्रमुख कायतकारी अधिकृतले सञ्र्ालक

सधमधतको सजर्ि भई काम गनेछ।

(४) सञ्र्ालक सधमधतले आिश्यकताअनुसार

कुनै विज्ञ िा विशेषज्ञलाई बैठकमा आमन्त्रण गनत
सक्नेछ।

तर यसरी आमजन्त्रत व्यजिलाई बैठकमा मत

ददने अधिकार हुनेछैन।
१२.

सञ्र्ालक सधमधतको बैठक सम्बन्िी व्यिस्था : (१)
सञ्र्ालक

सधमधतको

बैठक

कम्तीमा एक पटक बस्नेछ।
(२)

सञ्र्ालक

प्रत्येक

तीन

मवहनामा

सधमधतका

कूल

सदस्य

सङ्ख्याको पर्ास प्रधतशतभन्दा बढी सदस्य उपजस्थत
भएमा बैठकको गणपूरक सङ्ख्या पुगेको माधननेछ।
(३)

सञ्र्ालक

सधमधतको

सजर्िले

धनदे शनअनुसार

बैठकको

कायतसूर्ीसवहत

बैठक

बस्नुभन्दा कम्तीमा र्ौधबस घण्टा अगाधड अध्यिको
सदस्यलाई

धलजखत सूर्ना ददनु पनेछ। त्यस्तो सूर्ना विद्युतीय
माध्यमबाट समेत ददन सवकनेछ।
24

(४)

सञ्र्ालक

सधमधतका

सदस्यले

नेपाल

सरकार, अथत मन्त्रालयले धनिातरण गरे बमोजिमको बैठक
भत्ता तथा यातायात खर्त पाउनेछन्।
(५)

बैठक

आिश्यकतानुसार

(भर् ुतअल) माध्यमबाट समेत बस्न सक्नेछ।

श्रव्य-दृश्य

(६) बैठक सञ्र्ालन सम्बन्िी अन्य कायतविधि

सञ्र्ालक सधमधत आर्ैँले धनिातरण गनेछ।
१३.

सञ्र्ालक सधमधतको काम, कततव्य र अधिकार : यस

अध्यादे शमा अन्यत्र लेजखए बाहे क सञ्र्ालक सधमधतको
काम, कततव्य र अधिकार दे हायबमोजिम हुनेछ :(क)

केन्रको बहुिषीय व्यािसावयक योिना,
िावषतक योिना तथा कायतिम स्िीकृत
गने,

(ख)

केन्रको

काम,

कततव्य

र अधिकार

अनुसार कायत सम्पादन भए नभएको
धनयधमत अनुगमन गने,

(ग)

केन्रबाट

पेस

भएका

प्रस्तािउपर

(घ)

पररषद्को धनणतय कायातन्ियन गने,

(ङ)

यस

छलर्ल गरी आिश्यक धनणतय धलने,

तर्तबाट

अध्यादे शबमोजिम
गनुतपने

भनी

केन्रको

तोकेका

पररषद्ले तोकेका अन्य काम गने।
25

र

१४.

प्रमुख कायतकारी अधिकृत : (१) केन्रको प्रमुख भई
प्रशासन तथा व्यिस्थापनको कायत गनत, गराउनका लाधग
केन्रमा एक प्रमुख कायतकारी अधिकृत रहनेछ।

(२) प्रमुख कायतकारी अधिकृतको धनयुजि खुला

प्रधतस्पिातमार्तत हुनेछ।
१५.

प्रमुख कायतकारी अधिकृतको धनयुजि : (१) प्रमुख

कायतकारी अधिकृतको पदमा धनयुजिको लाधग उम्मेदिार
धसर्ाररस गनत दे हायको धसर्ाररस सधमधत रहनेछ :(क)

लोकसेिा आयोगको
अध्यिले तोकेको

लोकसेिा आयोगको
सदस्य
(ख)

-सं योिक

दर्ा ३ को उपदर्ा
(१) को खण्ड (छ)
अन्तगत का सदस्य

मध्येबाट मन्त्रालयले
तोकेको एकिना
(ग)

सजर्ि, मन्त्रालय

-सदस्य
-सदस्य

(२) उपदर्ा (१) बमोजिम गदठत धसर्ाररस

सधमधतले दे हायको योग्यता पुगेका व्यजिहरू मध्येबाट
प्रमुख कायतकारी अधिकृतको पदमा धनयुजिका लाधग

26

तीनिना उम्मेदिारको नाम मन्त्रालयसमि धसर्ाररस
गनुत पनेछ :-

(क)

विज्ञान, प्रविधि, इजन्िधनयररङ िा
निप्रिततनसँग

सम्बजन्ित

विषयमा

कम्तीमा

स्नातकोत्तर

िैज्ञाधनक

अनुसन्िान,

उत्तीणत गरे को, र
(ख)

विकास

तथा

प्रविधि

हस्तान्तरण,

विज्ञान, प्रविधि तथा निप्रिततन,
अनुसन्िान
औद्योधगक
विज्ञान

व्यिस्थापन,

व्यिस्थापन

प्रविधिसँग

िा

सम्बजन्ित

कुनै एक िेत्रमा कम्तीमा दश
िषतको कायत अनुभि भएको।

(३) उपदर्ा (२) बमोजिम धसर्ाररस भएका

उम्मेदिारहरू

मध्येबाट

नेपाल

सरकारले

कायतकारी अधिकृत धनयुि गनेछ।

प्रमुख

(४) दे हायको व्यजि प्रमुख कायतकारी अधिकृत

पदमा धनयुजि हुन योग्य हुनेछैन :(क)

नैधतक

र्ौिदारी

पतन

अदालतबाट
ठहररएको,
27

दे जखने

कुनै

अधभयोगमा

कसुरदार

(ख)

बौविक

सम्पजत्त

अनुसन्िान

उल्लङ्घनको

र्ोरी,

आर्ारसं वहता

कसुरमा

अदालतबाट

कसुरदार

विदे शी

िा

ठहररएको,
(ग)

विदे शी

नागररक

मुल ुकको

अनुमधत प्राप्त गरे को,
(घ)

कुनै

आिासीय

प्रर्धलत कानूनबमोजिम कालो
सूर्ीमा परे को,

(ङ)

िातीय

तथा

भेदभािसम्बन्िी

छु िाछु तको

कसुरदार ठहर भएको,

कसुरमा

(र्)

पर्पन्न िषत उमेर नाघेको, िा

(छ)

प्रर्धलत अन्य कुनै कानूनले
अयोग्य भए…