वन सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने अध्यादेश, २०८३

Machine-extracted for search and accessibility. It may contain errors and is not the official text; the attached document is the authoritative version.

वन सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई सं शोधन गने अध्यादे श,
२०८३
प्रमाणीकरण मममि :
2083।०6।27
सं वि् २०८३ सालको अध्यादे श नं. १०
वन सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई सं शोधन गनन बनेको अध्यादे श
प्रस्िावना : वन सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई ित्काल सं शोधन
गनन आवश्यक भएको र हाल सङ्घीय सं सदको अमधवेशन
नभएकाले,
नेपालको सं ववधानको धारा ११४ को उपधारा (१)
बमोजिम मजन्िपररषद्को मसफाररसमा राष्ट्रपमिबाट यो अध्यादे श
िारी भएको छ।
1.

सं जिप्ि नाम र प्रारम्भ  (१) यस अध्यादे शको नाम
“वन

सम्बन्धी

केही

नेपाल

ऐनलाई

सं शोधन

गने

अध्यादे श, २०८३” रहे को छ।
(२) यो अध्यादे श िुरुन्ि प्रारम्भ हुनेछ।
2.

वन ऐन, २०७६ मा सं शोधन : वन ऐन, २०७६ को,(१)

दफा २ को,(क)

खण्ड (घ) पमछ दे हायको खण्ड (घ१)
थवपएको छ :1

"(घ१)

"कायानलय”
सुधार

भन्नाले
िथा

वृि

भू-पररमध

सं रिण

कायानलय

सम्झनुपछन।”
(ख)

खण्ड (ि) को सट्टा दे हायको (ि)
राजखएको छ “(ि)

अमधकृि”

“मडमभिनल

वन

भन्नाले

मडमभिन

वन

कायानलयको प्रमुख सम्झनुपछन
र सो शब्दले सागरनाथ वन
ववकास पररयोिना, रिुवामाई
वन

ववकास

पररयोिना

नेपाल
व्यवस्थापन
िेिको

वा

सरकारद्वारा
गररएको

वन

व्यवस्थापन

गने

कायानलयको प्रमुखलाई समेि
िनाउँ छ।”
(२)

दफा ३ को,(क) उपदफा (२) मा दे हायको प्रमिबन्धात्मक
वाकयांश थवपएको छ -

2

अमभलेखमा

“िर

वन,

वन

िेि, बुट्यान िेि वा वन सं रिण
िेि िमनएको वा निमनएको, सीमा
लगाएको वा नलगाएको िर वफल्डमा
वन नभएको िग्गामध्ये सं वि् २०६६
साल

माघ

२८

गिे

अगावैदेजख

आवाद कमोिमा रहे को िग्गा माि
यवकन गरी एक पटकका लामग पुनः
नकसाङ्कन गरी वन िेिबाट छु ट्याई
नेपाल सरकारको नाममा कायम गरी
अद्यावमधक गनन बाधा पनेछैन।”
(ख)

उपदफा (2) पमछ दे हायको उपदफा
(2क) थवपएको छ :आफ्नो

“(2क)

कायनिेि

अन्िगनिको वन िेिको भू-उपयोग
पररविन को

अमभलेख

कायानलयले

िोवकएबमोजिम राख्नु पनेछ।”
(३)

दफा ११ को,(क)

उपदफा

(१)

सरकारले”
“मन्िालयले”
छ।
3

मा

भन्ने
भन्ने

रहे का

“नेपाल

शब्दहरूको

सट्टा

शब्द

राजखएको

(ख)

उपदफा (४) पमछ दे हायका उपदफा
(५), (६), (७), (८), (९), (१०),
(११), (१२), (१३), (१४), (१५),
(१६) र (१७) थवपएका छन् :ववभागले

“(५)

प्रदे श

मन्िालयसँगको समन्वयमा ददगो वन
व्यवस्थापनका

मसद्धान्िका

आधारमा

वन सम्बधन प्रणाली लागु गनन वनको
िेिफल,

वन

पैदावारको

उत्पादन,

मबक्रीवविरण र अमिक्रमण मनयन्िणको
रावष्ट्रय लक्ष्य मनधानरण गरी मडमभिनल
वन

अमधकृिले

वावषनक

रूपमा

पूरा

गनुनपने लक्ष्य िोकनु पनेछ।
(६) उपदफा (५) बमोजिम
िोवकएको लक्ष्य पूरा गनुन मडमभिनल
वन अमधकृिको दावयत्व हुनेछ।
(७)

वनको

सं रिणमा

लापरबाही िथा बदमनयि राखी काम
कारबाही

गने

मडमभिनल

अमधकृिलाई

ववभागको

मन्िालयले

प्रचमलि

4

वन

मसफाररसमा
कानूनबमोजिम

कारबाही

गनन

सम्बजन्धि

मनकायमा

मसफाररस गनन सकनेछ।
(८)

ववभागले

आफैँ

वा

कायानलयमाफनि वावषनक रूपमा रावष्ट्रय
वनको

ददगो

वन

मापदण्डअनुसार

व्यवस्थापन

व्यवस्थापन

गरे को

वनको प्राववमधक अमडट गरी वावषनक
रूपमा प्रमिवेदन प्रकाशन गनुन पनेछ।
(९) उपदफा (८) बमोजिमको
अमडट

प्रमिवेदन

अनुसारको

सुझाव

पालना गनुन मडमभिनल वन अमधकृिको
दावयत्व हुनेछ।
(१०) मडमभिनल वन अमधकृि
आफ्नो कायनिेिको वनको सं रिण र
व्यवस्थापनको

सन्दभनमा

ववभाग

र

मन्िालयप्रमि

िवाफदे ही

हुनेछ

र

मडमभिनल

वन

अमधकृिले

सम्पादन

गरे का काम कारबाही मनरन्िर रूपमा
ववभाग
गररनेछ।

5

र

मन्िालयद्वारा

समीिा

(११)

नेपाल

सरकारले

मडमभिनल वन अमधकृिलाई आवश्यक
मनदे शन ददन सकनेछ।
(१२)

उपदफा

(११)

बमोजिम

ददएको

मनदे शन

पालना

नगरे मा

त्यस्िो

मडमभिनल

वन

अमधकृिलाई
लामग

ववभागीय

मन्िालयले

कारबाहीको

अजख्ियारवालालाई

मसफाररस गनेछ।
(१३) कुनै वन व्यवस्थापन
पद्धमि

अपनाइएको

वन

िेिको

व्यवस्थापन पद्धमि पररविन गनुन परे मा
कायानलयमाफनि ववभागको सहममि मलनु
पनेछ।
(१४)
सङ्कलन,

वन
ओसारपसार

पैदावारको
िथा

मबक्रीवविरणको वववरण मडमभिन वन
कायानलयले

मन्िालयले

िोकेको

ववद्युिीय प्रणालीमा प्रववष्ट गरी त्यस्िो
प्रणालीबाट

िारी

हुने

मनस्साको

आधारमा

त्यस्िो

वन

पैदावारको

6

सङ्कलन,

ओसारपसार

िथा

मबक्रीवविरण गनुन पनेछ।
(१५)
व्यावसावयक

रावष्ट्रय
प्रयोिनका

वनबाट
लामग

काठ

दाउरा सङ्कलन, मबक्रीवविरण िथा
सदुपयोगका

लामग

नेपाल

सरकारले

एकद्वार प्रणाली लागु गनेगरी मनकाय
िोकन सकनेछ।
(१६)

उपदफा

(१५)

बमोजिमको मनकायको काम, किनव्य र
अमधकार िोवकएबमोजिम हुनेछ।
(१७) उपदफा (३) बमोजिम
मडमभिनल वन अमधकृिले आफ्नो कायन
िेिको रणनीमिक योिना ियार गदान
वन िेिको भू-उपयोग पररविन हुने
वा नहुने ववषय यवकन गरी लामग
स्वीकृमिका लामग पेस गनुनपूव न ववभागको
सहममि मलनु पनेछ।”
(४)

दफा १३ पमछ दे हायको दफा १३क. थवपएको
छ :-

7

"१३क. िैववक मागनको व्यवस्थापन : (१)
रावष्ट्रय वन िेिमभिको कुनै भाग वा
िेिलाई प्रदे श मन्िालयको परामशनमा
मन्िालयले िैववक मागनको घोषणा गनन
सकनेछ।
(२)
घोषणा

उपदफा

गररएको

(१)

बमोजिम

िैववक

मागनको

सं रिण र व्यवस्थापन मडमभिन वन
कायानलयले गनेछ।
(३)

िैववक

मागनको

िैववक

ववववधिा अमभलेखीकरण, सवेिण िथा
अनुगमन कायानलयले गनेछ।”
(५)

दफा १८ को,(क)

उपदफा (७) मा रहे का “पयानपयनटनका
कायनक्रमहरू”

भन्ने

शब्दहरू

पमछ

“कायानलयको

सहममि

मलई”

भन्ने

शब्दहरू थवपएका छन्।
(ख)

उपदफा
समूहले”

(८)

मा

भन्ने

रहे का

“उपभोक्ता

शब्दहरू

पमछ

“कायानलयको सहममिमा” भन्ने शब्दहरू
थवपएका छन्।
8

(ग)

उपदफा (९) पमछ दे हायका उपदफा
(१०) र (११) थवपएका छन् :सामुदावयक

“(१०)

वनको

रावष्ट्रय कोड एक अकोसँग मेल नखाने
गरी कायानलयले िोकेबमोजिम मडमभिन
वन कायानलय र उपभोक्ता समूहलाई
उपलब्ध गराउनेछ।
(११) उपदफा (७), (८) र
(९) बमोजिम उपभोक्ता समूहले कायन
गदान

आफ्नो

अमधकार

िेिमभिको

रावष्ट्रय वनको कुनै भागमा वन िेिको
भू-उपयोग
ववषय

पररविन

यवकन

सहममिमा

हुने

गरी

वा

नहुने

कायानलयको

माि

वक्रयाकलाप

कायान्वयन गनन सकनेछ।”
(६)

दफा २३ पमछ दे हायका दफा 23क. थवपएको
छ “२३क. सहममि मलनुपने : मडमभिनल वन
अमधकृिले
उपभोक्ता

व्यवस्थापन
मनमानण,
9

दफा

२३

बमोजिम

गदान

वा

कायनयोिना

समूहलाई

सं शोधन

वा

साझेदारी

वन

पुनरावलोकन

गदान भू-उपयोग पररविन भए नभएको
यवकन

उपयोग

समावेश

गनन

वा

कायनयोिनामा

पररविन

कायानलयको

नभएको

गने

वक्रयाकलाप

यवकन

प्रमिवेदनका

भू-

गनन

आधारमा

ववभागबाट सहममि मलई प्रदे श वन

मनदे शकले कायनयोिना स्वीकृि गनुन
(७)

पनेछ।”

दफा २५ को उपदफा (४) पमछ दे हायका
उपदफा (५) र (६) थवपएका छन् :“(५) साझेदारी वनको रावष्ट्रय डाटाबेस
ववभागले

ियार

गरी

कायानलयले

उपभोक्ता

समूहलाई कोड प्रदान गनुन पनेछ।
(६) साझेदारी वनबाट उत्पाददि वन
पैदावारको उपयोग मबक्रीवविरण िथा बाँडफाँट
ववभागले

ियार

गरे को

ववद्युिीय

प्रणालीमा

मडमभिनल वन अमधकृिले प्रववष्ट गनुन पनेछ।”
(८)

दफा २६ को उपदफा (१) को खण्ड (ङ) र
स्पष्टीकरण जझवकएका छन्।

(९)

दफा २६ पमछ दे हायको दफा 26क. थवपएको
छ :-

10

"२६क. पयानपयनटन ववकासको लामग कबुमलयिी
वन प्रदान गनन सवकने : (१) नेपाल
सरकार,

मजन्िपररषद्ले

प्रमिकूल

असर

सरकारद्वारा

वािावरणमा

नपनेगरी

िोवकएको

िेिमभि

प्रकृमिमा

बमोजिम

पयानपयनटनको

नेपाल

रावष्ट्रय

आधाररि

वन
दे हाय

ववकास

गने

प्रयोिनको लामग रावष्ट्रय वनको कुनै
भाग

वा

िेि

दफा

२६

बमोजिम

कबुमलयिनामा गरी ददन सकनेछ :(क)

साहमसक

पयनटकीय

गमिववमधहरू
(प्याराग्लाइमडङ,
स्काइडाइमभङ,

बन्िी

िजम्पङ,

जिप

लाइमनङ,

रक

कलाइजम्बङ, र्याजफ्टङ,
कयानोइङ),
(ख)

केबुलकार,
चेयरमलफ्ट,
ग्रामभटी फ्लो,

11

रोप

वे,

(ग)

कम्िीमा

चार

िारे

होटल, वा
(घ)

नेपाल

सरकारले

नेपाल

रािपिमा

सूचना प्रकाशन

गरी

प्रकृमिमा

िोकेका
आधाररि
पयानपयनटनका
पूवानधारहरू।

(२) उपदफा (१) बमोजिमको
प्रकृयामा आधाररि पयनटन ववकासका
लामग

उपलब्ध

गराएको

रावष्ट्रय

वनिेिमा भौमिक पूवानधार मनमानण गरी
बाँकी रहे को िग्गामा वनको सं रिण,
ववकास र पुनस्थानपना गनुन पनेछ।
(३)
भौमिक

उपदफा

(१)

पूवानधार

मनमानण

कबुमलयिनामा

गरी

बमोजिम
गदान

कबुमलयिनामा

गरे को िग्गाको कुल वनिेिको मबस
प्रमिशि वा बढीमा दुई दशमलव पाँच
हे कटरमध्ये

िुन

पररमाणमा

नबढ्ने

12

कम

हुन्छ
गरी

सो
वनको

कबुमलयिनामा गरे को िेिमा भौमिक
पूवानधारको काम गनुन पनेछ।
(४)
भौमिक

उपदफा

पूवानधार

(१)

मनमानण

बमोजिम
हुने

वन

िेिफलको यवकन वववरण कायानलयले
ियार गरी स्थलगि प्रमिवेदन ववभागमा
पेस गनुन पनेछ।
(५)
भौमिक

उपदफा

पूवानधार

(१)

मनमानण

बमोजिम
हुने

वन

िेिको िेिफलको आधारमा वािावरण
सं रिण

शुल्क

बापि

िोवकए

बमोजिमको रकम कोषमा िम्मा गनुन
पनेछ।
(6) उपदफा (१) बमोजिमको
प्रयोिनका लामग रुख हटाउनु परे मा
कायानलयको

मसफाररसमा

ववभागको

स्वीकृमि मलई हटाउन सवकनेछ।
(7) उपदफा (१) बमोजिमको
प्रयोिनको

लामग

प्रचमलि

कानूनबमोजिम

वािावरणीय

अध्ययन

गनुन पनेछ।
13

(8) उपदफा (१) बमोजिमको
प्रयोिनको लामग कबुमलयिनामा मलनेले
दे हायका कायन गरे मा प्रचमलि कानूनमा
िुनसुकै कुरा लेजखएको भए िापमन
नेपाल सरकारले िुनसुकै बखि त्यस्िो
कबुमलयिनामा

खारे ि

गरी

वनिेि

वफिान मलनेछ (क)

प्रचमलि

वन

वािावरण

िथा

सम्बन्धी

कानून प्रमिकूल कायन
गरे मा,
(ख)

वािावरणीय

अध्ययन

प्रमिवेदन

प्रमिकूल

कायन गरे मा, वा
(ग)

कबुमलयिनामाको शिन
ववपरीि कायन गरे मा।

(9) यस दफाबमोजिम वनिेि
कबुमलयिमा उपलब्ध गराउने अवमध,
प्रकृया

र

कबुमलयिनामा

िोवकएबमोजिम हुनेछ।

14

शुल्क

(10) कायानलयले उपदफा (१)
बमोजिमको प्रकृयामा आधाररि पयनटन
ववकासका

लामग

उपलब्ध

गराएको

रावष्ट्रय वनको वावषनक अनुगमन गरी
प्रमिवेदन मन्िालय, प्रदे श मन्िालय र
ववभागमा पेस गनुन पनेछ।
(१1)

यस

दफामा

अन्यि

िुनसुकै कुरा लेजखएको भए िापमन
प्रस्िावकले कायनयोिना वा व्यावसावयक
योिना ियार गदान िोवकएको िेिभन्दा
बढी रावष्ट्रय वनको कुनै भागमा वन
िेिको भू-उपयोग पररविन हुने वा
नहुने ववषय यवकन गरी कायानलयको
प्रमिवेदनको

आधारमा

कबुमलयिनामाको

अवमध

थप

गनन

(१)

मा

रहे का

सकनेछ।”
(१०) दफा

२८

को

उपदफा

"मडमभिनल वन अमधकृिले" भन्ने शब्दहरूको
सट्टा

"प्रदे श

सरकार,

मजन्िपररषद्ले"

भन्ने

शब्दहरू राजखएका छन्।
(११) दफा २९ को उपदफा (१) को प्रमिबन्धात्मक
वाकयांशमा रहे का "मडमभिन वन कायानलय र
15

स्थानीय

िहको"

"मडमभिन

वन

भन्ने

शब्दहरूको

कायानलयको”

भन्ने

सट्टा

शब्दहरू

राजखएका छन्।
(१२) दफा ३० को उपदफा (२) र उपदफा (३)
मा

रहे का

“प्रदे श

शब्दहरूको

सट्टा

वन

मनदे शक”

“महामनदे शक”

भन्ने

भन्ने

शब्द

राजखएको छ।
(१३) दफा ३१ को उपदफा (२) पमछ दे हायको
उपदफा (२क) थवपएको छ :"(२क) उपदफा (२) बमोजिम दिान
भएका

उपभोक्ता

समूहको

रावष्ट्रय

कोड

ववभागले उपलब्ध गराउनु पनेछ।"
(१४) दफा ३४ को उपदफा (५) पमछ दे हायका
उपदफा (६) र (७) थवपएका छन् यस

“(६)

दफामा

अन्यि

िुनसुकै

कुरा लेजखएको भए िापमन सामुदावयक वन
उपभोक्ता

समूहले

स्थानीय

िह

िेिसँग

वा

सहकारीसँग

वा

मनिी

साझेदारीमा

पयानपयनटन गमिववमध सञ्चालन गदान दफा ११
र २६क. बमोजिम गनुन पनेछ।
(७) यस दफामा अन्यि िुनसुकै कुरा
लेजखएको

भए
16

िापमन

सामुदावयक

वन

उपभोक्ता

समूहले

वनिेिमभि

पयानपयनटन

गमिववमध सञ्चालन गनुनअजघ प्रत्येक पयनटन
गमिववमधको

सम्बन्धमा

मडमभिन

वन

कायानलयको मसफाररसमा कायानलयबाट सहममि
मलएर माि गनुन पनेछ।”
(१५) दफा

४२

को

सट्टा

दे हायको

दफा

४२

राजखएको छ “४२. वन िेिको प्रयोग  (१) यस ऐनमा
अन्यि

कुरा

िुनसुकै

लेजखएको

भए

िापमन रावष्ट्रय प्राथममकिाप्राप्ि आयोिना,

लगानी बोडनबाट लगानी स्वीकृि भएको
योिना, रावष्ट्रय गौरवका आयोिना वा

नेपाल सरकारले िोकेको मापदण्ड पूरा
गरे का रावष्ट्रय प्राथममकिाप्राप्ि खमनििन्य

उद्योग सञ्चालन गनन रावष्ट्रय वनको कुनै
भाग

प्रयोग

गनुन

बाहे क

ववकल्प

नभएमा

त्यस्िो

योिना,

आयोिना

प्रमिकूल

असर

नपने

बमोजिमको

र

अन्य

प्रचमलि

वािावरणीय

कुनै

कानून

अध्ययनबाट
वा

उद्योग

दे जखएमा

नेपाल

सञ्चालन गदान वािावरणमा उल्लेखनीय

सरकार, मजन्िपररषदले त्यस्िो योिना,
आयोिना वा उद्योग सञ्चालन गननको

17

लामग रावष्ट्रय बनको कुनै भाग प्रयोग गनन
िोवकएबमोजिम स्वीकृमि ददन सकनेछ।

स्पष्टीकरण  यस दफाको प्रयोिनका
लामग "रावष्ट्रय प्राथममकिाप्राप्ि आयोिना"
भन्नाले

नेपाल

योिना,

आयोिना

सरकारले

नेपाल

वा

योिना

रािपिमा सूचना प्रकाशन गरी िोकेको
आयोगले

सम्झनुपछन।

यवकन

(२)

आयोिना,

रावष्ट्रय

गरे को

रावष्ट्रय

लगानी

आयोिना

प्राथममकिाप्राप्ि

बोडनबाट

लगानी

स्वीकृि भएको योिना, रावष्ट्रय गौरवका
आयोिनाबाट

वािावरणमा

असर

पने

दे जखएमा उपयुक्त िोजखम न्यूनीकरणका
उपायको अध्ययन गरी अवलम्बन गनुनपने

सुरिाका उपाय िथा प्रववमध यवकन गरी
कायान्वयन गने सिनमा नेपाल सरकार,

मजन्िपररषदले त्यस्िो योिना, आयोिना
वा उद्योग सञ्चालन गननको लामग रावष्ट्रय
कुनै

वनको

भाग

प्रयोग

गनन

िोवकएबमोजिम स्वीकृमि ददन सकनेछ।

(३) उपदफा (१) मा िुनसुकै

कुरा लेजखएको भए िापमन कुनै प्रदे श वा
स्थानीय िहले कुनै ववकास योिना वा
आयोिना सञ्चालन गदान रावष्ट्रय वनको
18

कुनै भाग प्रयोग गनुन बाहेक अन्य कुनै
ववकल्प

नभएमा

बमोजिमको

र

प्रचमलि

वािावरणीय

कानून

अध्ययनबाट

त्यस्िो योिना वा आयोिना सञ्चालन

गदान वािावरणमा उल्लेखनीय प्रमिकूल
असर

नपने

दे जखएमा

वा

असर

उपायहरूको

अध्ययन

गरी

अवलम्बन

दे जखएमा

उपयुक्त

िोजखम

गनुनपने

सुरिाका

उपाय

पने

न्यूनीकरण

िथा

प्रववमध

यवकन गरी कायान्वयन गने सिनमा प्रदे श
वा

स्थानीय

िहको

प्राथममकिाप्राप्ि

आयोिना हो भनी प्रदे श मजन्िपररषद्बाट
मनणनय गरी नेपाल सरकारसमि अनुरोध
गनन सकनेछ।
अनुरोध

(४)
भई

उपदफा

आएमा

(३)

नेपाल

बमोजिम
सरकार,

मजन्िपररषद्ले यस दफाको अधीनमा रही
त्यस्िो योिना वा आयोिना सञ्चालन

गनन रावष्ट्रय वनको कुनै भाग प्रयोग गनन
स्वीकृमि ददन सकनेछ।
(३)

(५) उपदफा (१), (२) र

बमोजिम

स्वीकृमिप्राप्ि

योिना,

आयोिना वा उद्योग सञ्चालनको लामग
रावष्ट्रय वनको कुनै भाग प्रयोग गनन ददँदा
त्यस्िो योिना, आयोिना वा उद्योगले
19

िमि वनिेि प्रयोग गने हो कम्िीमा
त्यमि

नै

िेिफल

बराबरको

मनिी

िग्गाको व्यवस्था गनन त्यस्िो िग्गामा
वृिारोपण

गरी

पाँच

वषनसम्म

रुख

सञ्चालन

गदान

हटाउने

रुखको

पाँच

हुकानउन

िथा

हुकानउन िथा सम्भार गनन र आयोिना
गुणाको

दरले

गननको

लामग

वषनसम्म

रुख

वृिारोपण

आवश्यक

गरी

पने

पाँच

सम्भार
िोवकए

बमोजिमको रकम दफा ४५ बमोजिमको
वन ववकास कोषमा िम्मा गनुन पनेछ।
(६)

यस

दफामा

अन्यि

िुनसुकै कुरा लेजखएको भए िापमन नेपाल

सरकार, प्रदे श सरकार वा स्थानीय िह
वा

नेपाल

सरकारको

अमधकांश

स्वाममत्वमा रहे को मनकायबाट सञ्चालन
हुने योिना, आयोिना वा उद्योगले िमि

वन िेि प्रयोग गने हो कम्िीमा त्यमि नै
िेिफल बराबरको िग्गामा वृिारोपण

गरी पाँच वषनसम्म रुख हुकानउन िथा
सम्भार
िोवकए

गननको

लामग

बमोजिमको

आवश्यक

रकम

दफा

पने

४५

बमोजिमको वन ववकास कोषमा िम्मा
गनुन पनेछ।

20

िर

नेपाल

सरकार,

प्रदे श

सरकार वा स्थानीय िहबाट मनमानण हुने

स्थानीय िनिाको िीवनयापनसँग प्रत्यि
सम्बन्ध

राख्ने

बाटोघाटो

खानेपानी,

र

पुलपुलेसा,

परम्परागि
परम्परागि

मसं चाइ कुलो, सरकारी स्वास््य सं स्था

स्थापनाको योिना, आयोिनाले वन िेि
प्रयोग गरे बापि यस दफा बमोजिम रकम
दाजखला गनुनपने छै न।

(७) उपदफा (५) मा िुनसुकै

कुरा लेजखएको भए िापमन ववद्युि प्रसारण

वा वविरण र सञ्चार सेवा सम्बन्धी
आयोिनाको हकमा रावष्ट्रय वनको कुनै
भागमा

टावर

राख्नुपने

भएमा

त्यस्िो

टावरले ओगटे को िेि (टावर प्याड) को

लामग उपदफा (५) बमोजिम मनधानरण
गररएको रकमको दश प्रमिशि रकम
िथा त्यस्िो प्रसारण लाइन वा ववद्युि

मागनको अमधकार िेि (राइट अफ वे)
कायम गररएको िेिमा वृिारोपण गने र
हटाउने

रुखको

हुकानउन

र

वृिारोपण

गरी

पाँच

पाँच

सम्भार

गुणाको

दरले

गननको

लामग

वषनसम्म

रुख

आवश्यक पने िोवकए बमोजिमको रकम

21

दफा

४५

बमोजिमको

कोषमा िम्मा गनुन पनेछ।

वन

ववकास

(८) उपदफा (५), (६) वा

(७) बमोजिम प्राप्ि रकम वनको ववकास

गननका लामग िग्गाको व्यवस्था गनन,
त्यस्िो

हुकानउन

िग्गामा
िथा

वृिारोपण
वनको

गरी

रुख

पुनःस्थापना,

सं रिण र व्यवस्थापन गननको लामग खचन
गनुन पनेछ।

(९) उपदफा (१), (२), (३)

वा (४) बमोजिम वन िेि प्रयोग गनन
स्वीकृमि प्राप्ि गनेले आयोिना सञ्चालन
गनुनपूव न

प्रचमलि

कानूनबमोजिम

वािावरणीय अध्ययन प्रमिवेदन स्वीकृमि
गराई कायान्वयन गनुन पनेछ।
(१०)

उपदफा

(१),

(२),

(३) वा (४) बमोजिम वनिेि प्रयोग

गदान प्रचमलि कानूनबमोजिम वािावरणीय
अध्ययन

प्रमिवेदन

कायानलयको

स्वीकृमि

मसफाररस

सहममि मलनु पनेछ।

साथ

हुन ुअजघ

ववभागको

(११) उपदफा (५), (६) वा

(७) बमोजिम िोवकएको रकम िम्मा
भएपमछ

ववभाग वा

22

ववभागले

िोकेको

मनकाय वा वन मनगम वा आयोिना वा
योिनाले

छनौट

गरे का

प्रचमलि

कानूनबमोजिम दिान भएका इिािि प्राप्ि
सेवा

प्रदायकले

िोवकएबमोजिमको

प्रवक्रया पूरा गरी रुख कटान गने वा
हटाउने

लगायिका

िोवकएबमोजिमको

कायन

अवमधमभि

ददनेछ।

गनन

अनुममि

(१२) उपदफा (११) बमोजिम

अनुममिप्राप्ि
प्रदायकले

गनन

ववभागले

मापदण्डबमोजिम

सम्बजन्धि

सेवा

ियार

योग्यिा

गरे को

पूरा

ववभागमा सूचीकृि भएको हुन ु पनेछ।
(१3)
कुरा

िुनसुकै
रावष्ट्रय

वन

यस

दफामा

लेजखएको

िेिमभिको

भए

गरी

अन्यि
िापमन

पयानपयनटनको

ववकाससम्बन्धी व्यवस्था दफा २६क.
बमोजिम हुनेछ।

(१४) यस दफाबमोजिम वन

िेिको िग्गा भोगामधकार प्राप्ि
उद्योगले

हस्िान्िरण

आफ्नो
गनुन

स्वाममत्वको

परे मा

गने

हक

सम्झौिाका

सिनहरू समेि हस्िान्िरण हुने गरी नेपाल
सरकारको स्वीकृमि मलनु पनेछ।
23

(१५)

वन

िेिको

भू-

उपयोगको लामग भोगामधकारप्राप्ि गरे को
वनिेिको

उपयोग

िथा

वािवरणीय

अनुगमन

गरी

कायानलयले

ववभागमा

(२)

को

दे हायको

अध्ययन प्रमिवेदन कायान्वनको वावषनक
स्थलगि प्रमिवेदन पेस गनुन पनेछ।“
(१६) दफा ४४ को,(क)

उपदफा

सट्टा

उपदफा (२) राजखएको छ :"(२) उपदफा (१) मा िुनसुकै
कुरा

लेजखएको

व्यापारसम्बन्धी

भए

िापमन

व्यवस्था

काबन
वािावरण

सं रिणसम्बन्धी प्रचमलि कानूनबमोजिम
हुनेछ।"
(ख)

उपदफा (२) पमछ दे हायको उपदफा
(३) थवपएको छ :“(३) उपदफा (१) मा िुनसुकै

कुरा लेजखएको भए िापमन काबन ब्यापार
बाहे कको वािावरणीय सेवाको बोलपि

कायानलयले आह्वान गरी िोवकएबमोजिम
लाभ

बाँडफाँटको

सकनेछ।”

24

व्यवस्था

ममलाउन

(१७) दफा ४५ को उपदफा (२) को खण्ड (घ)
पमछ दे हायका खण्ड (घ१) र (घ२) थवपएका
छन् -

"(घ१) दफा २६क. को उपदफा (५)
बमोजिमको

वािावरण

शुल्क

बापिको रकम,

(घ२) रावष्ट्रय

वनिेिबाट

उत्सिन

कटौिी

काबन

वा

सञ्चय

गरे को काबन क्रेमडट बापिप्राप्ि
रकम,"

(१८) दफा ४6 को उपदफा (4) पमछ दे हायको
उपदफा (5) थवपएको छ -

“(५) सशस्त्र वन रिकको पररचालन
ववभाग वा ववभागले िोकेको मनकायले गनेछ।”
(१९) दफा

६०

“यथाशकय

को

उपदफा

चाँडो”

(२)

भन्ने

मा

रहे को

शब्दहरू

पमछ

“कायानलय वा” भन्ने शब्दहरू थवपएका छन्।
(२०) दफा ६२ को उपदफा (९) पमछ दे हायको
उपदफा (१०) थवपएको छ :"(१०)

यस

दफाबमोजिम

मुद्दाको

अनुसन्धानको

लामग

अनुसन्धान

अमधकारी

िोवकएको वववरण, पक्राउ वा िफि भएका
मालसामान

वववरण
25

र

मुद्दा

दायर

भएको

वववरण

ववभागले

ियार

गरे को

ववद्युिीय

प्रणालीमा प्रववष्ट गरी त्यस्िो कायन भएको
चौमबस घण्टामभि ववभागमा पठाउनु पनेछ।”
(२१) दफा

६५

को

उपदफा

(१)

मा

रहे का

“सुरजिि स्थानमा ल्याई” भन्ने शब्दहरू पमछ
“कायानलयको प्रमुख वा” भन्ने शब्दहरू थवपएका
छन्।
(२२) दफा ७१ पमछ दे हायको दफा ७१क. थवपएको
छ :-

"७१क. ववभागको अनुममि मलनुपने : (१)
िोवकएबमोजिमका

वन

पैदावारको

मनकासी वा पैठारी गदान ववभाग वा
ववभागले िोकेको कायानलयको अनुममि
मलनु पनेछ।
(२)

नेपालमा

नपाइने

रुख

गदान

िोवकएबमोजिम

प्रिामिको मबरुवा उत्पादन, आयाि वा
वृिारोपण

कायानलयको अनुममि मलनु पनेछ।
(३)

िोवकएबमोजिमका

मबउ

उत्पादन, मबक्रीवविरण वा रोपण गदान

िोवकएबमोजिम आनुवांजशकिा प्रमाजणि

गरी कायानलयबाट अनुममि मलएर माि
गनुन गराउनु पनेछ।”

26

(२३) दफा ७४ पमछ दे हायको दफा ७४क. थवपएको
छ :-

"७४क.

ववभागको अनुममि मलनुपने : रावष्ट्रय
प्राथममकिाप्राप्ि
बोडनबाट

लगानी

आयोिना,

स्वीकृि

लगानी
भएको

योिना, रावष्ट्रय गौरवका आयोिना,
प्रदे श वा स्थानीय िहले कुनै ववकास

योिना वा आयोिना सञ्चालन गनन
रावष्ट्रय वनको िग्गा प्रयोग गनुनपने

भएमा वािावरणीय अध्ययन गनुनअजघ
ववभागको अनुममि मलनु पनेछ।"

(२४) दफा ७७ मा रहे का “प्रयोिनका लामग" भन्ने

शब्दहरू पमछ "सोही सूचनामा" भन्ने शब्दहरू
थवपएका छन्।

(२५) दफा ७९ पमछ दे हायको दफा ७९क. थवपएको
छ -

“७९क. सुराकी पररचालन गनन सकने  ववभाग
वा कायानलयले वन अपराध न्यूनीकरण

गनन अनुसन्धानमा सुराकी पररचालन
3.

गनन सकनेछ।”

रावष्ट्रय मनकुञ्ि िथा वन्यिन्िु सं रिण ऐन, २०२९ मा
सं शोधन  रावष्ट्रय मनकुञ्ज िथा वन्यिन्िु सं रिण ऐन,

२०२९ को दफा 3ख. को दफा (६) पमछ दे हायका
उपदफा (७) र (८) थवपएका छन् 27

“(७)
ढु ङ्गा, मगटी,

मध्यविी

िेिमभिको

नदी

खोलाबाट

बालुवा लगायिका नदीिन्य पदाथनको

सङ्कलन िथा व्यवस्थापन, मनिी स्वाममत्वको िग्गामा

कुनै उद्योग व्यवसाय सञ्चालन वा यस्िै अन्य कायन
वािावरणीय

अध्ययनको

आधारमा

कानूनबमोजिम सम्बजन्धि मनकायबाट हुनेछ।

प्रचमलि

िर रावष्ट्रय मनकुञ्ि वा आरिको मसमानाबाट

बग्ने वा मध्यविी वन िेिमभिबाट बग्ने नदी खोलाको
हकमा

ववपद

व्यवस्थापन

वा

वन्यिन्िु वासस्थान

सुधारका लामग ववभागको सहममिमा सं रिकले सङ्कलन
र व्यवस्थापन गनन सकनेछ।
(८)

यस

दफामा

अन्यि

िुनसुकै

कुरा

लेजखएको भए िापमन सं वि् २०६६ साल माघ २८ गिे

अगावैदेजख आवाद कमोिमा रहे को िग्गा यवकन गरी

नेपाल सरकार, मजन्िपररषद्ले िोकेको मध्यविी िेिको
िग्गालाई एकपटकका लामग पुन: नकसाङ्कन गरी वन
िेिबाट छु ट्याई नेपाल सरकारको नाममा कायम गरी
अद्यावमधक गनन सवकनेछ।”

28