भूमि सम्बन्धी केही नेपाल ऐन संशोधन गर्ने अध्यादेश, २०८३

भूमि सम्बन्धी केही नेपाल ऐन सं शोधन गने अध्यादे श, २०८३ प्रिाणीकरण मिमि : 2083।०6।27 सं वि् २०83 सालको अध्यादे श नं. 11 भूमि सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई सं शोधन गनन बनेको अध्यादे श प्रस्िावना : भूमि सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई ित्काल सं शोधन गनन वाञ्छनीय भएको र हाल सङ्घीय सं सद्को अमधवेशन नभएकोले, नेपालको सं ववधानको धारा ११४ को उपधारा (१) बिोजिि िजन्िपररषद्को मसफाररसिा राष्ट्रपमिबाट यो अध्यादे श िारी भएको छ। 1. सं जिप्ि नाि र प्रारम्भ : (१) यस अध्यादे शको नाि "भूमि सम्बन्धी केही नेपाल ऐन सं शोधन गने अध्यादे श, २०८३" रहे को छ। (२) यो अध्यादे श िुरून्ि प्रारम्भ हुनेछ। 2. िग्गा (नाप िााँच) ऐन, २०१९ िा सं शोधन : िग्गा (नाप िााँच) ऐन, 2019 को ठाउाँ ठाउाँ िा रहे का "िालपोि कायानलय" भन्ने शब्दहरूको 1 सट्टा "भूमि प्रशासन कायानलय" भन्ने गररएको छ। 3. शब्दहरू राखी रूपान्िर भूमि सम्बन्धी ऐन, 2021 िा सं शोधन : भूमि सम्बन्धी ऐन, 2021 को,(1) दफा १२ को खण्ड (ख1) िा दे हायको प्रमिबन्धात्िक वाकयांश थवपएको छ :"िर नेपाल सरकारको पूणन स्वामित्व भएको सावनिमनक सं स्थाले स्वामित्वभन्दा कि पचास प्रमिशिभन्दा बढी शेयर भोगचलन गरे को वा त्यस्िो सं स्थाले प्राप्ि गने िग्गाको हकिा नेपाल सरकार, िजन्िपररषद्ले मनणनय गरे बिोजिि हुनेछ।" (२) दफा 52क. को उपदफा "(१) नेपाल (१) को दे हायको उपदफा (१) राजखएको छ :सरकारले सट्टा भूमिहीन दमलिलाई एक पटकका लामग यो उपदफा प्रारम्भ भएको मिमिले उपलब्ध गराउन दुई वषनमभि िोवकए बिोजििको िग्गा उपलब्ध गराउनेछ। त्यसरी सरकारले खररद गरी उपलब्ध गराउनेछ।" (३) िग्गा दफा ५२ख. को, 2 नभएिा िोवकएबिोजिि नेपाल िग्गा (क) उपदफा (४) को खण्ड (ग) को सट्टा दे हायको खण्ड (ग) राजखएको छ :"(ग) सावनिमनक िग्गा, नदी, खोला वा नहर वकनारको िग्गा, िोजखियुक्त स्थानिा बसोबास गररएको िग्गा, रावष्ट्रय मनकुञ्ि वा आरिको िग्गा, हाल रूख मबरूवाले ढावकएको वनको िग्गा र सडक सीिामभिको िग्गा, िर सुरु नापी हुाँदाका बखि िेिीय नापी वकिाब वा लगििा गौचर, हाट, हाटघाट वा बिार िग्गािा िोकेको उल्लेख भएको सियावमध भन्दा दफा ५२ग. िा अगावैदेजख घर टहरा बनाई आवाद किोि गदै आएको र त्यस्िो िग्गा सुरु नापी हुाँदाका बखि िेिीय नापी वकिाबको ववरह उल्लेख िहलिा वा भएबिोजिि लगििा हाल उपयोग नभएको व्यहोरा िग्गा रहे को स्थानीय कायनपामलकाको 3 िहको वकटानी मनणनयसवहि लेखी आएिा भूमिहीन सुकुम्बासी वा उपलब्ध गराउन बाधा त्यस्िो िग्गा भूमिहीन दमलि, अव्यवजस्थि बसोबासीलाई पनेछैन।" (ख) उपदफा (४) पमछ दे हायको उपदफा (४क) थवपएको छ :"(४क) उपदफा (4) िलैयाको वकनार, सडकको उजल्लजखि िाल िा िग्गािा वा नदी वकनार, िापदण्डमभि वा अन्य दमलि भूमिहीन िोजखियुक्त स्थानिा बसोबास गरररहे का भूमिहीन वा सुकुम्बासीलाई अन्यिै बसोबासको व्यवस्था मिलाउनु पनेछ।" (४) दफा ५२ग. को,(क) उपदफा (३) को सट्टा उपदफा (३) राजखएको छ :"(३) बिोजििको उपदफा दफा समिमि (१) वा बिोजिि दे हायको 52ग1. कायनदलले अव्यवजस्थि बसोबासीलाई दे हाय बिोजििको दस्िुर 4 मलई िग्गाको गराउन सकनेछ :(क) स्वामित्व उपलब्ध कृवष प्रयोिनको रजिष्ट्रेशन प्रयोिनको िग्गाको हकिा लामग िोवकएको न्यूनिि िूल्याङ्कनको साि प्रमिशिको दरले हुन आउने रकि, (ख) आवास प्रयोिनको रजिष्ट्रेशन प्रयोिनको िग्गाको हकिा लामग िोवकएको न्यूनिि िूल्याङ्कनको बाह्र प्रमिशिका दरले हुन आउने रकि।" (ख) उपदफा (३) पमछ दे हायको उपदफा (३क) थवपएको छ :- "(३क) उपदफा (३) को प्रयोिनको लामग िय भएको न्यूनिि िूल्याङ्कन वा सााँध मसिाना िोमडएको सोही प्रकृमिको न्यूनिि िूल्य िूल्याङ्कनबिोजिि 5 िग्गाको र मनधानरण न्यूनिि िग्गाको हुन बााँकी रहे को िग्गाको हकिा प्रचमलि कानून बिोजििको समिमिबाट न्यूनिि िूल्य िग्गाको मनधानरण न्यूनिि िूल्याङ्कन गराई दस्िुर मनधानरण गनुन पनेछ।" (ग) उपदफा (९) पमछ दे हायको उपदफा (१०) थवपएको छ :- "(१०) यस दफािा अन्यि िुनसुकै कुरा लेजखएको भए िापमन सं वि् २०६६ साल िाघ २८ गिेभन्दा पमछ सरकारी वा सावनिमनक िग्गािा बसेको आधारिा त्यस्िो व्यजक्त वा पररवारलाई अव्यवजस्थि बसोवासीको रूपिा सरकारी वा सावनिमनक िग्गा उपलब्ध गराइनेछैन।" (५) दफा 52ग. पमछ दे हायको दफा 52ग1. थवपएको छ :- "52ग1.समिमि वा कायनदलको गठन : (1) दफा 52क. र दफा 52ख. बिोजिि भूमिहीन दमलि र भूमिहीन सुकुम्बासीलाई िग्गा उपलब्ध गराउने िथा दफा 52ग. बिोजिि अव्यवजस्थि बसोबासीलाई व्यवस्थापन गने प्रयोिनका लामग नेपाल सरकारले केन्र 6 र जिल्ला िहिा समिमि वा कायनदल गठन गनेछ। त्यसरी गठन भएको समिमि वा कायनदल भूमिहीन दमलि र भूमिहीन सुकुम्बासीलाई िग्गा उपलब्ध गराउने िथा दफा 52ग. बिोजिि अव्यवजस्थि बसोबासीलाई व्यवस्थापन गने कायन सम्पन्न नभएसम्ि कायि रहनेछ। (२) उपदफा (१) बिोजििको समिमि वा कायनदलले िग्गा उपलब्ध गराउने प्रयोिनका दमलि, भूमिहीन लामग भूमिहीन सुकुम्बासी र पवहचान गने, अव्यवजस्थि बसोबासीको पवहचान गरी लगि मलने, िग्गा स्थलगि अध्ययन गरी िग्गाको लगि मलने र प्रिाण सङ्कलन गरी िग्गा उपलब्ध गराउन सकनेछ। (३) उपदफा (१) बिोजिि गठन हुने समिमि वा कायनदल र सो समिमि वा िथा कायनदलिा रहने अध्यि सदस्यको काि, किनव्य अमधकार िोवकएबिोजिि हुनेछ। र (४) उपदफा (१) बिोजिि गठन हुने समिमि वा कायनदलले यो 7 ु जघ नेपाल सरकारको दफा प्रारम्भ हुनअ मनणनयबिोजिि गठन भएका ववमभन्न आयोग वा कायनदलले वविरण गरे का िग्गाहरूको स्वामित्व वा दिान श्रे स्िा वा नकसा प्रिाजणि लगायिका ववषयिा दे जखएका सिस्याहरूको सिेि सिाधान गनेछ। (५) समिमिले यस ऐनबिोजिि काि कारबाही गदान सरोकारवाला व्यजक्तलाई जिकाउने, बुझ्ने, मनिको दाजखला गनन बयान कागि गराउने, कागि प्रिाण लगाउने, सरकारी कायानलय वा कुनै मनकायसाँग कागि प्रिाण िाग गने लगायि अन्य प्रिाण बुझ्ने सम्बन्धिा समिमिलाई प्रचमलि नेपाल कानूनबिोजिि अदालिलाई भए सरहको अमधकार हुनेछ। (६) ऐनअन्िगनि यो बनेको ऐन वा यस मनयिावलीको अधीनिा रही भूमिहीन दमलि, भूमिहीन सुकुम्बासीलाई िग्गा उपलब्ध गराउने िथा अव्यवजस्थि व्यवस्थापन गने बसोबासीलाई मसलमसलािा असल मनयिले गरे को वा गनन खोिेको काि कारबाही 8 वा मनणनयको सम्बन्धिा समिमि वा कायनदलका पदामधकारी वा किनचारी उपर कुनै वकमसिको िुद्दा चलाउने वा अन्य कारबाही गररनेछैन। हुाँदाका सिस्या समिमि (७) बखि यो सिाधान यसै अध्यादे श प्रारम्भ समिमि जिल्ला कायि रहे को र अध्यादे शबिोजिि भूमि गठन भएको िामननेछ र त्यस्िा समिमिहरूले गरे को काि अध्यादे शबिोजिि िामननेछ।ˮ (६) कारबाही यसै भए गरे को दफा ६१ पमछ दे हायको दफा 61क. थवपएको छ - "६१क. मनदे जशका वा कायनववमध बनाउन सकने : यो ऐन िथा यस ऐनअन्िगनि बनेको मनयिको आवश्यक अधीनिा मनदे जशका बनाउन सकनेछ।" 4. रही वा िन्िालयले कायनववमध गुठी सं स्थान ऐन, २०३३ िा सं शोधन : गुठी सं स्थान ऐन, २०३३ को दफा 42क. पमछ दे हायको दफा 42ख. थवपएको छ :- "४२ख.सं स्थानले प्राकृमिक व्यजक्त सरह योगदान गनुनपने : नेपाल सरकार, प्रदे श 9 सरकार अमधनस्थ वा स्थानीय िहले गुठी िग्गासिेि पनेगरी िग्गा प्राकृमिक व्यजक्त सरह एकीकरण आयोिना सञ्चालन गरे िा सं स्थानले योगदान गनुन पनेछ।" 5. िालपोि ऐन, २०३४ िा सं शोधन : िालपोि ऐन, 2034 को,(1) दफा 2 को खण्ड (ख१) को सट्टा दे हायको खण्ड (ख1) राजखएको छ :- "(ख1) "भूमि प्रशासन अमधकृि" भन्नाले नेपाल सरकारले मनयुक्त गरे को प्रिुख भूमि प्रशासन अमधकृि प्रशासन अमधकृि, वा यस भूमि प्रशासन ऐनबिोजिि भूमि अमधकृिको अमधकार प्रयोग गनन पाउनेगरी नेपाल सरकारले मनयुक्त गरे को कुनै अमधकृि वा भूमि प्रशासन कायानलयको प्रिुख वा दफा 8ग. बिोजिि काि गनन िोवकएको अमधकृि सम्िनुपछन।" (2) दफा 8क. को सट्टा दे हायको दफा 8क. राजखएको छ :- "८क. नापी नकसा अद्यावमधक गने  (1) दफा ७ र ८ बिोजिि कायि भएको 10 दिान स्रे स्िा अनुरूप नापी नकसा अद्यावमधक गनुनपने भएिा भूमि प्रशासन कायानलय वा स्थानीय िहले सम्बजन्धि नापी कायानलय वा सम्बजन्धि स्थानीय िहिा लेखी पठाउनु पनेछ र त्यसरी लेखी आएपमछ नापी कायानलय वा सम्बजन्धि स्थानीय िहले नापी नकसा अद्यावमधक गनुन पनेछ। (२) िग्गाको वास्िववक जस्थमि र नापी नकसािा एकरूपिा नभएको दे जखएिा िालपोि कायानलयले नापी नकसािा सुधार गनन नापी ववभागिा लेखी पठाउनु पनेछ र त्यसरी लेखी आएपमछ नापी ववभागले नापी नकसािा आवश्यक सुधार गनुन गराउनु पनेछ।" (3) दफा ८ख. पमछ दे हायको दफा ८ग. थवपएको छ :- "८ग. रजिष्ट्रेशन सम्बन्धी काि स्थानीय िहले सिेि गननसकने : (1) यस पररच्छे दिा अन्यि िुनसुकै कुरा लेजखएको भए िापमन िोवकए लगि कट्टा, बिोजििको रजिष्ट्रेशन, नािसारी, दाजखल रोकका िथा मलखि खारे ि, रोकका फुकुवा गने काि सम्बजन्धि स्थानीय 11 िहको भूमि व्यवस्थापन शाखाले सिेि गनन सकनेछ। स्थानीय (२) उपदफा (1) बिोजिि कािसम्बन्धी िहले सम्पादन अन्य िोवकएबिोजिि हुनेछ।" (4) गने व्यवस्था दफा ३२ख. को सट्टा दे हायको दफा 3२ख. राजखएको छ - "३२ख. काि कारबाही बदर गननसकने : (१) भूमि प्रशासन अमधकृि वा कुनै स्थानीय िहको भूमि व्यवस्थापन शाखाले पाररि गरे को मलखि, िग्गाको नािसारी, दाजखल खारे ि, लगि कट्टा िथा दफा ७ को उपदफा (३) िा उजल्लजखि वववरणहरू सं शोधन गदान प्रचमलि कानूनबिोजिि गम्भीर िुवट भएको छ भन्ने कुरा अदालििा उिुरी पनुनअजघ कसैको मनवेदन परी वा कुनै व्यहोराले थाहा हुन आएिा भूमि व्यवस्थापन िथा अमभलेख ववभागको िहामनदे शकले उक्त मनणनय बदर कानूनबिोजिि सकनेछ। 12 पुन: गरी मनणनय प्रचमलि गनन (२) उपदफा (१) बिोजििको काि कारबाही बदर सम्बन्धी अन्य व्यवस्था िोवकएबिोजिि हुनेछ।" (5) दफा ३३. पमछ थवपएको छ - दे हायको दफा 33क. "33क. मनदे जशका वा कायनववमध बनाउनसकने : यो ऐन िथा यस ऐनअन्िगनि बनेको मनयिको आवश्यक अधीनिा मनदे जशका बनाउन सकनेछ।" (6) रही वा िन्िालयले कायनववमध रूपान्िर : ऐनको ठाउाँ ठाउाँ िा रहे का "िालपोि कायानलय" भन्ने शब्दहरूको सट्टा "भूमि प्रशासन कायानलय" र "िालपोि अमधकृि" भन्ने शब्दहरूको सट्टा "भूमि प्रशासन अमधकृि" भन्ने शब्दहरू राखी रूपान्िर गररएको छ। 6. भूउपयोग ऐन, २०७६ िा सं शोधन : भूउपयोग ऐन, 2076 को दफा ८ को,(1) उपदफा (२) पमछ दे हायको उपदफा (२क) थवपएको छ :"(2क) उपदफा (२) बिोजिि प्राप्ि मनवेदन िनामसब दे जखएिा एक पटकका लामग स्थानीय भूउपयोग पररषद्ले भूउपयोग पररविन गनन सकनेछ।" 13 (2) उपदफा (३) को सट्टा दे हायको उपदफा (३) राजखएको छ :"(३) उपदफा (2क) बिोजिि स्थानीय भूउपयोग कायि पररषद्ले गररएभन्दा भूउपयोग फरक पररविन प्रयोिनिा गरी प्रयोग गनुनपने भएिा सोको आधार र कारण खुलाई पुन: स्थानीय भूउपयोग पररषद्सिि मनवेदन ददनु पनेछ र त्यसरी प्राप्ि मनवेदनको व्यहोरा िनामसब दे जखएिा स्थानीय भूउपयोग पररषद्ले प्रादे जशक भूउपयोग पररषद्सिि अनुरोध गनुन पनेछ।" 14